Παρέμβαση αναπήρων πολιτών

Νίκος Φακιολάς
Δρ. κοινωνιολογίας- Ερευνητής ΕΚΚΕ

Μετά από πρόσκληση του Ινστιτούτου Κοινωνικής Προστασίας & Αλληλεγγύης είχα την τιμή να συμμετάσχω με την ιδιότητα του Προέδρου των Ελλήνων Κοινωνιολόγων

στην παρουσίαση, σε ειδική συνδιάσκεψη στο Ζάππειο, ενός νέου προτεινόμενου συστήματος ταξινόμησης και αξιολόγησης της αναπηρίας με πρωτοβουλία του συγκεκριμένου
ΙΚΠΑ. Μετά από μακρόχρονη ερευνητική εμπειρία σε ζητήματα που απασχολούν τα ʼτομα με Αναπηρία, και συχνά οδηγούν στον κοινωνικό τους αποκλεισμό, και βιωματική
ενασχόληση, καθώς ανάμεσα στα μέλη του ΣΕΚ υπάρχουν άτομα με αναπηρίες και πολλά άλλα εμπλέκονται επαγγελματικά στο χώρο της αναπηρίας θα επιθυμούσα να
συμβάλλω με ορισμένες εκτιμήσεις στον εύστοχο και επωφελή για τα ΑμεΑ χειρισμό αυτής της πρωτοβουλίας. Οι σκέψεις εκτιμήσεις αυτές έχουν κατατεθεί γραπτά
και στον Πρόεδρο του ΙΚΠΑ κ. Ελευθέριο Τριανταφύλλου από το Δεκέμβριο του 2005 και μέσα από τις σελίδες του περιοδικού Θέματα Αναπηρίας μπορεί να αποτελέσουν
ένα πρόσθετο κίνητρο διεύρυνσης του διαλόγου για ένα τόσο σοβαρό και κρίσιμο θέμα που αφορά άμεσα τα ΑμεΑ και τις οικογένειες τους, αλλά και την κοινωνία
των πολιτών γενικότερα. · Αναγνωρίζεται ότι οι πρωτοβουλίες για βελτίωση των υποστηρικτικών υπηρεσιών σε ΑμεΑ είναι ευπρόσδεκτες αρκεί να καταλήγουν βραχυπρόθεσμα
και μακροπρόθεσμα σε συγκεκριμένες, ωφέλιμες για αυτούς, δράσεις με περιορισμό της γραφειοκρατίας και ενδυνάμωση της κοινωνικής υποστήριξης. Η Κάρτα Λειτουργικότητας
θα οδηγούσε ίσως σε περιορισμό της γραφειοκρατίας, αλλά δεν είναι αυτονόητο ότι θα καλύψει την ανάγκη ανάπτυξης αξιόπιστων πολιτικών διεύρυνσης της κρατικής
υποστήριξης των αναπήρων. · Το Σύνταγμα της χώρας μας δεν περιλαμβάνει τη διάσταση της λειτουργικότητας, αλλά αναφέρεται στην αναπηρία, άρα τα ΑμεΑ κινδυνεύουν
να χάσουν κεκτημένα δικαιώματα με την εφαρμογή του συστήματος της κάρτας λειτουργικότητας. · Ο προσδιορισμός των δραστηριοτήτων που μπορούν να αναλάβουν
τα ΑμεΑ είναι χρήσιμος για τα ίδια τα άτομα, τις οικογένειες τους, τους εργοδότες και τους φορείς που ασχολούνται με την υποστήριξη και την αποκατάσταση
τους. · Η μόνιμη κάρτα λειτουργικότητας μπορεί να μετατραπεί σε αντικίνητρο για βελτίωση της κατάστασης υγείας του αναπήρου, αφού αυτό μπορεί να του στερήσει
παροχές μέσω της υπάρχουσας κάρτας. · Ο τρόπος αξιολόγησης των λειτουργικών δυνατοτήτων των ΑμεΑ δεν γίνεται από διεπιστημονική ομάδα υγειονομικών που
θα εξασφάλιζε τη μεγαλύτερη δυνατή αξιοπιστία και αντικειμενικότητα. · Οι κλινικές ή εργαστηριακές εξετάσεις είναι απαραίτητες για τον προσδιορισμό της
αναπηρίας και του βαθμού της. Δεν είναι, όμως, επαρκείς για την αξιολόγηση των λειτουργικών δυνατοτήτων των αναπήρων. · Οι λειτουργικές δυνατότητες των
αναπήρων δεν είναι μόνο αντικείμενο αυτοαναφοράς ή αυτοαξιολόγησης. Θα πρέπει να συντάσσεται έκθεση πραγματογνωμοσύνης μετά από επίσκεψη στο χώρο διαβίωσης
ή και εργασίας του αναπήρου. Η έκθεση αυτή θα υποβάλλεται στην ομάδα των ειδικών αξιολογητών πριν από την αξιολόγηση. · Το ΙΚΠΑ αναφέρεται στη χρήση ψυχοκοινωνικού
μοντέλου για την αξιολόγηση της λειτουργικότητας του αναπήρου, αλλά οι προβλέψεις του προτεινόμενου νομοθετικού πλαισίου είναι μόνο ιατροκεντρικές. Έτσι,
δεν αξιολογούνται πολλοί άλλοι οικονομικοί, κοινωνικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες που επηρεάζουν τις δυνατότητες του αναπήρου ή δημιουργούν πρόσθετες
δυσκολίες σε αυτόν και την οικογένεια του.

Προτείνονται τα ακόλουθα μέτρα πολιτικής:

Ψ Η κάρτα λειτουργικότητας να εκδοθεί ως ενιαία μόνιμη ΚΑΡΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ που θα επιτρέπει πρόσβαση των αναπήρων κατά προτεραιότητα σε όλες τις σχετικές υπηρεσίες.
Στην κάρτα αναπηρίας μπορεί να αναγράφεται ο βαθμός αναπηρίας και, εφόσον η αναπηρία δεν είναι αναστρέψιμη θα πρέπει να είναι μόνιμη. Σε αναστρέψιμες αναπηρίες
θα πρέπει αναγκαστικά να έχει χρονικό όριο λήξης και να γίνεται επανεξέταση. Ψ Στη θέση της κάρτας λειτουργικότητας θα ήταν χρήσιμο να συντάσσεται από
Επιτροπή Ειδικών αναλυτική ΕΚΘΕΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ του αναπήρου που θα αποτελούσε ένα οδηγό δράσης για τον ίδιο και τα άτομα του κοινωνικού ή εργασιακού
του περιβάλλοντος. Η έκθεση λειτουργικότητας θα συντάσσεται μετά από επιτόπια επίσκεψη ειδικού στο χώρο ζωής και δράσης του αναπήρου. Σε αναστρέψιμες αναπηρίες
θα συντάσσεται μετά από προσδιοριζόμενο χρονικό όριο νέα έκθεση λειτουργικότητας. Ψ Είναι αναγκαίο η έκθεση λειτουργικότητας να αξιολογεί και βαθμολογεί
τις συνθήκες ζωής του συγκεκριμένου αναπήρου και τους εξωγενείς αντικειμενικούς παράγοντες που καθορίζουν και τις δυνατότητες του να λειτουργεί ως αυτόνομο
άτομο. Ψ Είναι ανάγκη να πραγματοποιηθεί αξιόπιστη πανελλήνια έρευνα καταγραφής των αναπήρων στη χώρα μας και των δυσκολιών που συναντούν στην καθημερινή
τους ζωή. Την έρευνα αυτή θα μπορούσε να πραγματοποιήσει το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών σε στενή συνεργασία με όλους τους φορείς εκπροσώπησης των
αναπήρων σε όλα τα επίπεδα και τις περιοχές της χώρας. Προκύπτει, επομένως, η ανάγκη να καταγραφούν όλοι οι φορείς εκπροσώπησης και τα ιδρύματα υποστήριξης
αναπήρων σε κεντρικό και περιφερειακό επίπεδο με στόχους τον εκσυγχρονισμό και συντονισμό τους. Ψ Πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στην αρχική εκπαίδευση
των ΑμεΑ σε όλες τις βαθμίδες με σύγχρονα μέσα και εξασφάλιση ισότιμων ευκαιριών για απόκτηση πτυχίων, για επαγγελματική κατάρτιση και δια βίου μάθηση.
Ψ Είναι, επίσης, απαραίτητο να εκσυγχρονιστεί και ενισχυθεί η εκπαίδευση ειδικών στελεχών υποστήριξης των ΑμεΑ, να δοθούν περισσότερα κίνητρα και να βελτιωθούν
οι όροι εργασίας και οι αποδοχές τους. Ψ Σε κεντρικό επίπεδο και κατά περιφέρεια είναι αναγκαίο να ιδρυθούν αξιόπιστα πιστοποιημένα κέντρα αξιολόγησης
της αναπηρίας και, παράλληλα να πιστοποιούνται οι λειτουργοί υποστήριξης και αποκατάστασης των αναπήρων. Ψ Τα Κέντρα, τα Ιδρύματα και οι φορείς υποστήριξης
των αναπήρων πρέπει να πιστοποιούνται από διεπιστημονικές επιτροπές ειδικών και να εξασφαλίζεται η διαφάνεια στη διαχείριση, τη στελέχωση και την ποιότητα
των υπηρεσιών που προσφέρουν. Ψ Η πλήρης κωδικοποίηση της νομοθεσίας για ΑμεΑ και ο περιορισμός της γραφειοκρατίας κατά την απόδοση παροχών θα διευκόλυνε
πολύ τους ανάπηρους και συγγενείς τους. Ψ Είναι, επίσης, απαραίτητη η έρευνα για τα κατάλληλα επαγγέλματα και τους προσβάσιμους χώρους επαγγελματικής απασχόλησης
αναπήρων. Τα επαγγέλματα και οι εξειδικεύσεις τους θα πρέπει να καταγραφούν και να περιγραφούν ενώ, παράλληλα, θα προσδιοριστούν οι απαιτούμενες ικανότητες
για την άσκηση και τις προοπτικές τους. Ψ Είναι σκόπιμο να επαναπροσδιοριστούν τα κριτήρια οικονομικών παροχών σε αναπήρους υψηλού οικονομικού επιπέδου
και οι ανάλογοι πόροι να διατεθούν για την υποστήριξη ασθενέστερων ομάδων αναπήρων και, κυρίως, για τη βελτίωση υποδομών και την ανάπτυξη αξιόπιστων υπηρεσιών
με στόχο την υποστήριξη των ΑμεΑ. Ψ Αναγκαίος είναι ο αποτελεσματικός συντονισμός και η ενθάρρυνση της συμμετοχής όλων των εθελοντικών και μη κυβερνητικών
οργανώσεων σε δράσεις που αποσκοπούν στην ευρεία υποστήριξη τόσο των ΑμεΑ, με σεβασμό στην προσωπικότητα και την αξιοπρέπεια τους, όσο και στην ενίσχυση
των σχετικών, αλλά πιστοποιημένων, ιδρυμάτων σε όλη την Ελλάδα Ψ Σε περιοδική βάση θα πρέπει οι δημόσιοι φορείς υποστήριξης των ΑμεΑ να πραγματοποιούν
εκστρατείες ευαισθητοποίησης και κινητοποίησης της κοινής γνώμης για το σεβασμό των δικαιωμάτων και την υποστήριξη των ΑμεΑ..